OPŠTINA SREMSKA MITROVICA - Istorijat
“VERBA LATENT, SCRIPTA MANENT” ili “reči lete, napisano ostaje” govorili su stari Latini. Skromni i mali pred lepotom i skrivenim istorijskim bogatstvom ovog lepog grada što ponosno nosi ime Svetog Dimitrija, pokušaćemo da na ovih nekoliko stranica pisanom rečju dočaramo njegov značaj i ulogu u vremenima davno prohujalim. Dragoceni tragovi tih vremena postoje i danas i polako izranjaju na svetlo dana svedočeći o sedam hiljada godina organizovanog života na ovom prostoru, što Sremsku Mitrovicu svrstava u jedno od najstarijih naselja na evropskom kontinentu.
Nije slučajno što smo se za početak ovog kratkog prikaza duge i bogate istorije Sremske Mitrovice odlučili za latinski jezik. Učinili smo to iz poštovanja prema jednoj davno nestaloj prestonici starog sveta čije se ime pominje još u doba Aleksandra Makedonskog i koja je ostavila neizbrisiv trag u istoriji ljudske civilizacije. Sirmium. Ponosan i moćan. Veličanstven i mističan. “Slavna i mnogoljudna majka gradova” kako ga naziva istoričar Amijan Marcelin.
Jedna od četiri prestonice Rimskog carstva, najvećeg carstva od kad se piše istorija, bar nama znana. Metropola Panonije i Ilirike koja u I veku nove ere stiče najviši rang - “Kolonija slobodnih građana”. Prestonica iz koje se upravljalo ogromnim prostrantvom od Pešte do Krete, sa obala Save do obala Sredozemnog mora.
Prestonica koja je iznedrila careve Decija, Trajana, Aurelijana, Proba i Maksimilijana i iz koje su kretale ratne ekspedicije na sve četiri strane sveta.
Svoj vrhunac Sirmium doživljava u IV veku nove ere kada postaje značajno ekonomsko, kulturno, versko i vojno središte. Carska palata, kovnica zlatnog novca, forumi, akvadukti, hipodromi i terme blistali su i ukrašavali život stanovnika Sirmiuma.
Rano hrišćanstvo je u Sirmiumu našlo plodno tle na kojem je posejalo svoje sveto seme iz kojeg je izniklo mnogo ranohrišćanskih hramova (do sada ih je pronađeno osam), a najpoznatiji od njih su oni posvećeni svecima Irineju, Dimitriju i Sinergotu. Prvi potvrđeni episkop Sirmiuma - Irinej, pogubljen je u vreme najvećeg progona Hrišćana na jednom od savskih mostova. Nakon proglašenja verske tolerancije, tokom IV veka u Sirmiumu je održano mnogo opšterimskih crkvenih sabora, na kojima su nastajale čuvene “sirmiumske formule”.
Krajem IV veka došlo je zlo vreme za ovaj prelepi grad i njegove stanovnike, vetrovi rata doneli su Istočne Gote, a zatim i divlje Hune koji su ga poharali i zapalili. Posle njih 582. god. grad se predao Avarima, a 1180. godine pripojen je Ugarskoj.
U srednjem veku, na ruševinama Sirmiuma, niče Civitas sancti Demetri - grad Svetog Dimitrija, po kome Mitrovica i danas s ponosom nosi svoje ime. XIV vek doneo je nove gospodare, ovog puta sa zastavom zvezde i polumeseca. Osmanlije su zabile svoj osvajački barjak na obale Save i pokorile grad Svetog Dimitrija.
Osmanlijska vlast trajala je sve do “Požarevačkog mira” 1718. godine, kada grad postaje deo Austrougarske monarhije i važno graničarsko mesto u kome se nalazilo sedište komande Petrovaradinskog puka. Položaj grada na razmeđu dve velike carevine uslovio je i razvoj trgovine, zanatstva i ugostiteljstva, a nadaleko su bili čuveni i njegovi sajmovi i vašari na kojima su se okupljali nakupci i trgovci sa sve četiri strane sveta.
Devetnaesti vek je doba ubrzanog razvoja i izgradnje grada kada je oblikovano i gradsko jezgro, izgrađene dve crkve, Srpski dom, bolnica, škole, Svilara i ostale građevine koje i danas ukrašavaju ovaj najveći sremski grad.
U sastav jugoslovenske države, Sremska Mitrovica ušla je nakon pobedonosnog proboja Solunskog fronta, a 5. Novembra 1918. godine Srpska vojska ušla je u grad dočekana sa oduševljenjem i ushićenjem Mitrovčana.
Nemačka okupacija u Drugom svetskom ratu, koja je odnela oko 7000 nevinih života, okončana je ulaskom 16. vojvođanske brigade i oklopne jedinice Crvene Armije 1. Novembra 1944. godine.
